Van 1785 tot 1948 werd nagenoeg iedere Roermondenaar begraven op de begraafplaats nabij de Kapel in ’t Zand.De titel “D’n Aje Kirkhoaf” kreeg deze begraafplaats na de opening van de nieuwe begraafplaats “Tussen de Bergen” in 1948. Inmiddels is deze begraafplaats mede door zijn rijke historie zeer bekend tot over de landgrenzen. Wat minder bekend is bij het grote publiek is dat er sinds 2010 ook weer begraven kan worden. Grafrechten worden sindsdien weer aan geïnteresseerden uitgegeven. Onlangs werd Peter Schnitzeler, overleden in 1992 in Herkenbosch, herbegraven in Roermond.

Wie was Peter Schnitzeler?

Uit Dagblad De Limburger 19 januari 2023 door Hans Straus

Peter Schnitzeler senior (1911-1992) werd ooit door tv-coryfee Willem Duys ‘de beste dirigent van Nederland’ genoemd. Nu is hij dankzij zoon Peter na 25 jaar thuis in Roermond. Herbegraven op Den Aje Kirkhaof

Orpheus

Als dirigent en toonkunstenaar was Schnitzeler in Limburg en ver daarbuiten bekend. Hij maakte niet alleen de lokale muziekgezelschappen Eurydice en Orpheus groot, maar dirigeerde ook in Sittard bij de Oratoriumvereniging. Hij tilde als directeur de streekmuziekschool in Roermond op van een schooltje met 25 leerlingen naar een instituut met 1500 studenten.

Hij toerde door het land met zijn gezelschappen. Hij voerde in volle schouwburgen operettes als Die FledermausDer ZigeunerbaronDie Lustige Witwe en Der Bettelstudentvele malen op. Onder zijn leiding werd de Matthäus Passion in Limburg meer dan honderd keer opgevoerd. Sommige producties kostten destijds wel een half miljoen gulden.

Kerkrade

 

Schnitzeler werd geboren in Kerkrade, studeerde in Utrecht aan het conservatorium, woonde lang in Neer en in Herkenbosch waar hij uit
eindelijk ook samen met zijn vrouw Martha werd begraven. Voor zoon Peter, die op de bovenverdieping van de muziekschool in de Swalmerstraat in Roermond opgroeide, was het echter een erekwestie dat zijn vader uiteindelijk in Roermondse bodem rust zou vinden.

„Mijn vader heeft in Roermond zijn grootste successen gevierd. Hier heeft hij talloze musici geïnspireerd”, zegt Peter Schnitzeler junior (75). „In ons huis in de Swalmerstraat klonk altijd muziek. Zelf heb ik piano geleerd en zongik als bariton in zijn koren. Ik ben puur op mijn gevoel afgegaan toen bleek dat de grafrechten in Herkenbosch na 25 jaar verliepen. Ik ben hem dankbaar voor wat hij voor ons gezin heeft gedaan en wilde dat hij eindelijk in Roermond kon rusten. Op den Aje Kirkhaof, waar zo veel Roermondenaren liggen die wat betekend hebben voor de stad en de streek.”

Na overleg met zijn twee nog levende zussen Madeleine en Gerda nam Schnitzeler het initiatief voor de herbegrafenis onder een passend, nieuw monument. Een operatie die hem 9000 euro heeft gekost en de nodige emotionele beroering.

Heftig

„Ik was er niet bij toen pa en ma werden opgegraven. Dat vond ik te heftig. Pas toen hun overblijfselen weer onder de grond in Roermond lagen, heb ik een klein dankwoord gesproken.” Dank voor de vele muzikale herinneringen, maar ook voor de voorbeeldige inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. „Wat veel mensen niet weten is dat pa een Canadese onderscheiding heeft gekregen voor de hulp die hij neergeschoten piloten heeft geboden vanuit zijn huis in Neer. Je kunt gerust zeggen dat ik een intense waardering voor hem koester.”

 

Uitstapje vrijwilligers naar begraafplaats Daalseweg Nijmegen

De vrijwilligers van de Stichting Oude Kerkhof Roermond zijn dagen druk in touw geweest met de voorbereidingen van de 11e Allerzielenloop. Voordat deze avondloop over de verlichte begraafplaats van start gaat is er behoorlijk wat werk verzet om de vele monumenten van verlichting te voorzien.  Er moesten kabels gelegd worden, de route uitgestippeld en vele andere klusjes worden gedaan om te zorgen dat de Allerzielenloop vlekkeloos verloopt.

Op zaterdagavond 29 oktober hadden zich bij de Kapel in ’t Zand een kleine 100 deelnemers verzameld en na het uitdelen van de lampen ging de tocht via de processiegang van de kapel van start. Onderweg en bij de begraafplaats hebben zich nog een vijftigtal mensen aangesloten waarmee het totaal aantal deelnemers op ruim 150 kwam.

 

Via een met lantaarns verlichte route werd de tocht gelopen langs de diverse sfeervol aangelichte monumenten. Geregeld werd er stilgestaan om te luisteren naar de korte verhalen over de diverse grafmonumenten en begravenen voorgedragen door John Vaessen. Ook werden enkele muziekstukken op drie verschillende momenten ten gehore gebracht door leden van Harmonie Crescendo uit Beegden.

 

De totale rondgang over de begraafplaats nam meer dan een uur in beslag en werd om 21:00 uur met een dankwoord afgesloten. De Allerzielenloop biedt hiermee, inmiddels traditioneel, een hommage aan onze voorouders. Een historie in avondlicht.

 

Zondagmiddag 30 oktober werd de laatste gratis rondleiding van dit seizoen georganiseerd. Ruim zestig personen werden door onze gidsen rondgeleid. Wij kijken terug op een zeer geslaagd Allerzielenweekend. De belangstelling voor onze prachtige begraafplaats neemt nog steeds toe. Het prachtige warme weer zal zeker ook een boost  gegeven hebben.

De Stichting Oude Kerkhof dankt alle bezoekers voor de belangstelling en alle vrijwilligers voor hun inzet.

Voor meer foto’s:

https://photos.app.goo.gl/YHzQdErF9bcpnynZ7

 

‘ALLERZIELENLOOP’

Op zaterdagavond 29 oktober 2022 start om 19.30 uur de traditionele ‘Allerzielenloop’ met het uitreiken van enkele stormlampen aan de deelnemers op de parkeerplaats vóór de Kapel in ‘t Zand. Iedereen die mee wilt lopen wordt uitgenodigd op dat tijdstip aldaar aanwezig te zijn. Om 19.45 uur vertrekt de stoet in stilte via de processiegang in de kapel, naar de hoofdingang van de begraafplaats. Op de begraafplaats zijn lantaarns geplaatst langs de paden van de route. Diverse locaties worden die avond van binnen of van buiten aangestraald, zodat een gedeelte van de begraafplaats feeëriek verlicht is. Gedurende de wandeling zijn er enkele muzikale intermezzo’s op diverse plekken. De begraafplaats is dit jaar uitsluitend (deels) verlicht op zaterdagavond 29 oktober 2022.

BISSCHOPPELIJKE KAPEL EN CRYPTE

De Bisschoppelijke grafkelder, benevens de er boven gelegen kapel en de Stoltzenbergkapel worden op maandag 31 oktober, dinsdag 1 november (Allerheiligen), van 12:00 uur tot 17:00 uur en woensdag 2 november (Allerzielen) van 08:00 uur tot 17:00 uur voor het publiek opengesteld. Op zaterdag 29 oktober is zowel de Bisschoppenkapel alsook de Stolzenbergkapel verlicht van binnenuit.

 

RONDLEIDING

Dit onderdeel van de Allerzielenactiviteiten op ‘den Aje Kirkhaof’ start zondag 30 oktober om 13.00 uur met de laatste gratis algemene rondleiding van dit jaar georganiseerd door Stichting Oude Kerkhof. De twee uur durende wandeling begint om 13:00 uur met een korte presentatie over de ontstaansgeschiedenis van de historische monumentale begraafplaats in zaal ‘Aad Remunj’, Herkenbosscherweg 10, schuin tegenover de begraafplaats. Alle vijf geloofsgedeelten op de begraafplaats zullen vervolgens bezocht worden. Info: www.oudekerkhofroermond.nl

 EUCHARISTIEVIERING

Ter afsluiting van de Allerzielenactiviteiten op het Oude Kerkhof zal op
woensdag 2 november (Allerzielen) om 08.00 uur s’ morgens de jaarlijkse traditionele Eucharistieviering in de Bisschoppenkapel plaats vinden, aansluitend gevolgd door een kort gebed in de crypte. De Heilige Mis en gebed, waarbij iedereen welkom is, wordt opgedragen ter intentie van alle op de begraafplaats rustende overledenen in het algemeen en de overleden bisschoppen in het bijzonder. De Heilige Mis zal dit jaar wegens ziekte van bisschop Harrie Smeets opgedragen worden door hulpbisschop Everard de Jong. Aanmelden voor de diverse onderdelen is niet nodig.

 

Duurzaam duurt het langst

Het thema voor de Open monumentendagen 2022 is duurzaamheid. Een thema waarmee je allerlei kanten op kunt. De website van het genootschap voor onze taal meldt het volgende:

 Duurzaam betekende letterlijk ‘geschikt om te duren’, oftewel ‘weinig vergankelijk’, ‘lang meegaand’, ‘lang aanhoudend’.

De definitie is in de verleden tijd geschreven omdat het begrip duurzaam inmiddels een veel ruimere betekenis heeft gekregen. Wij houden het wat ons betreft vooral op ‘lang meegaand”. Een omschrijving die voor het Oude Kerkhof zonder meer van toepassing is.

Op zaterdag 10 september is het kerkhof wel de hele dag toegankelijk tot zonsondergang maar zijn er geen gidsen aanwezig. Op zondag 11 september vindt de tweede door de Stichting Oude Kerkhof aangeboden gratis rondleiding in 2022 plaats. Gedurende de twee uur durende rondleiding zullen alle vijf geloofsgedeelten en daarmee markante laatste rustplaatsen en locaties van dit rijksmonument worden bezocht.
Het is niet alleen een plek waar een enorme hoeveelheid genealogische informatie zichtbaar is, maar ook het tastbare overblijfsel van een verdwenen samenleving. Hier liggen in de meest letterlijke zin van het woord de Roermondenaren die tussen 1750 en 1950 de historie van de stad medebepaald hebben. Daaronder bevinden zich niet alleen geestelijken, politici, leden van de rechterlijke macht, edelen, industriëlen en middenstanders, maar ook kunstenaars, medici, notarissen, architecten, stadsfiguren en kermisexploitanten. Vele graven herinneren bovendien aan de Tweede Wereldoorlog die vooral op het joodse gedeelte in het bijzonder gekenmerkt worden. Het is die dag onder meer mogelijk de crypte van de bisschoppenkapel te bezoeken, evenals andere grafkapellen die voor deze gelegenheid opengesteld zullen worden.

Open monumentendagen

Het Oude Kerkhof maakt deel uit van het Kapeller kwartier, een samenwerkingsverband van de diverse monumenten in de wijk. De Kapel in ’t Zand, Het Kruiswegpark, De Galgenberg en de Kepelse Meule zijn de andere locaties. Het kruiswegpark is het weekend van 10 en 11 september geopend en toont het traditionele bloementapijt, de kruisgang van de Kapel in ’t Zand is gedurende de dag opengesteld en de kapel (kerk) van 14:00 tot 17:00 uur, de Galgenberg is zoals altijd de hele dag te bezoeken. De Kepelse Meule is helaas gesloten tijdens het Open monumenten weekend. Alles is op loopafstand. Laat u verrassen tijdens een rondgang door de buurt.

‘De bomen op het gras staan wijd uiteen.

Hier liggen de getelden, steen aan steen.

Zij houden zich stil in het ruisende licht

De onderkant van bomen boven hen gericht.’

Met deze regels uit een gedicht van de Amsterdamse dichter Christiaan Johannes van Geel opent het boek over de begraafplaats Daalseweg in Nijmegen. Auteur Wim Desserjer, geboren in Roermond in 1946, ontleent hier ook de titel van zijn boek aan. “Hier liggen de getelden steen aan steen” werd op vrijdag 24 juni 2022 in de Lutherse Kerk in Nijmegen gepresenteerd aan het publiek. Burgemeester Bruls van Nijmegen nam het eerste boek in ontvangst.

Burgemeester Bruls met Wim Desserjer

Burgemeester Bruls met Wim Desserjer

Na een lange carrière in onder meer het onderwijs, ontwikkelingswerk en onderzoeker aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, raakte Wim na zijn pensionering geïnteresseerd in de funeraire geschiedenis van de begraafplaats Daalseweg waar hij vlakbij woont. Vanaf 2010 raakte hij betrokken bij de Stichting In Paradisum, als bestuurslid en hij verzorgde diverse publicaties over begraafplaats Daalseweg en de gesloten begraafplaats Neerbosch.

Als geboren Roermondenaar nam hij in 2018 deel aan een rondleiding over het Oude Kerkhof Roermond waar ook zijn voorouders liggen begraven. Hij nam hier kennis van het boek “Dood, maar niet vergeten” van John Vaessen en op dit moment werd het zaadje geplant om uiteindelijk te komen tot een eigen uitgave van een boek over de begraafplaats Daalseweg in Nijmegen. Het resultaat mag er zijn.

De begraafplaats Daalseweg heeft een vergelijkbare geschiedenis met het Oude Kerkhof Roermond. Ingewijd werd de begraafplaats in 1885, exact 100 jaar na de Roermondse dodenakker. Saillant detail is dat Pierre Cuypers ook een ontwerp had ingediend, maar dit werd afgewezen. De Daalseweg is een uitsluitend katholieke begraafplaats in tegenstelling tot Roermond dat een scheiding van meerdere religies kent. Ook de Daalseweg werd, net als Roermond in 1948, gesloten en met opheffing bedreigd, raakte in verval tot ook hier vrijwilligers zich het lot aantrokken. Door de jaren heen is wel een en ander gesloopt en geruimd. De laatste 25 jaar is veel gerestaureerd en hebben talloze vrijwilligers ervoor gezorgd dat de prachtige begraafplaats voor het nageslacht bewaard is gebleven. Ook deze dodenakker is de laatste rustplaats van vele bekende en onbekende Nijmegenaren zoals de architect Oscar Leeuw, Roermondenaar van geboorte, de Familie Dreesman, de 300 slachtoffers van de bombardementen op Nijmegen in februari 1944 en de vermoorde Nijmeegse activist Louis Sévèke.

Op 24 juni 2022 werd onder grote belangstelling het prachtige boek gepresenteerd. Rob Jaspers, journalist en schrijver presenteerde de avond. Achtereenvolgens werden de eerste exemplaren uitgereikt aan Burgemeester Bruls, Pepijn Oom van de Stichting In Paradisum en John Vaessen auteur van “Dood, maar niet vergeten”. Het prachtige boek is vormgegeven door Sjoerd de Vos onder redactie van Loes Heiligers.

 

 

Schrijver Wim Desserjer met John Vaessen

 

Foto's Coen in Het Panhuis

Wij willen als bestuur en vrijwilligers van de Stichting Oude Kerkhof auteur Wim Desserjer en Stichting In Paradisum van harte feliciteren met het resultaat en zijn verheugd dat wij ooit als voorbeeld en inspiratie hebben gediend. Het boek is te bestellen bij de Stichting In Paradisum Nijmegen. De begraafplaats is een bezoek meer dan waard.

Donderdag 23 juni brachten een vijftigtal leerlingen van groep 8a en 8b met begeleiders van basisschool ‘Aan de Roer’ onder ideale weersomstandigheden een bezoek aan het Oude Kerkhof. De vijf groepen waren reeds op school door de jufs Daniëlle en Petra  ingedeeld. Na aankomst per fiets werden de groepen door Resi, Brigitte, Renée, Mart en John gedurende anderhalf uur rondgeleid over de monumentale dodenakker. Op maandag 20 juni hier aan voorafgaand waren de leerlingen middels een gastles op school reeds geïnformeerd over de ontstaansgeschiedenis van de begraafplaats, zodat ze in theorie al redelijk op de hoogte waren, van hetgeen ze tijdens de rondleiding zouden tegenkomen. Wederom bleek dat, zeker wat scholen betreft, informatie vooraf aan een rondleiding uitermate nuttig is. Kennis die opgedaan is tijdens zo’n les, komt door de leerlingen op de begraafplaats vaak spontaan ter sprake bij de uitleg door een rondleider op de diverse locaties. Voor John Vaessen was dit zijn laatste gastles op scholen. In het verleden heeft hij diverse scholen in Roermond en omgeving bezocht teneinde de aandacht op het Oude Kerkhof te vestigen. Renée Sarton zal met ingang van het nieuwe schoolseizoen zijn taak overnemen. In nauwe samenwerking met bestuurslid Maurice Heemels, een stagiaire van Fontys Lerarenopleiding Sittard en Renée Sarton zal er een op de begraafplaats afgestemd leerplan ontwikkeld worden voor het basis-en vervolgonderwijs. Meer informatie hierover volgt binnenkort.

Op het einde van de rondleidingen hadden de leerlingen voor John nog een aangename verrassing in petto. Als dank voor de gegeven les op school ontving hij een door hen gemaakte tekening, voorstellende zijn uitleg bij het ‘graf met de handjes’. Bovendien daarbij vergezeld van handgeschreven reacties van alle deelnemers, betreffende zowel de gastles alsook de rondleidingen. Een gebaar dat door John zeer op prijs gesteld werd.

Zoals vermeld zal Renée in de toekomst de relatie met de diverse scholen voortzetten. Wij wensen haar daarbij heel veel succes!

Nadat vanwege alle covid-beperkingen de herdenkingen niet openbaar gehouden konden worden zal Rode Kruis-medewerker Theo Stroucken dit jaar weer publiekelijk herdacht worden op 4 mei om 18:00 uur op het Oude Kerkhof Roermond. Op initiatief van het Rode Kruis afdeling Roermond wordt er bij het graf van Theo Stroucken stilgestaan bij het tragisch overlijden van hem.

Theo Stroucken werd op 19 januari 1945 tijdens een hulpverleningsactie in een woning aan de Kapellerlaan dodelijk getroffen door een granaataanval. Een scherf doorboorde zijn helm en dit werd hem fataal. Saillant detail is dat hij deze dag een dienst overgenomen had van een zieke collega. Sedert vele jaren wordt Theo speciaal herdacht op 4 mei door de afdeling Roermond van het Rode Kruis.De helm die hij droeg staat ook afgebeeld op de grafsteen en dit detail maakt dit graf uniek in Nederland. Het is het enige graf dat in Nederland nog bestaat met deze symboliek. Zijn graf heeft onlangs een opknapbeurt gehad op initiatief van vrijwilligers van de Gemeente Roermond die werkzaam zijn op het Oude Kerkhof.

De herdenking start om 18:00 uur en is openbaar toegankelijk

 

Naamplaat op het graf van Theo Stokken

Foto van de naamplaat op het graf van Theo Stroucken in de sneeuw

De wens om alle Stolpersteine, die in Roermond geplaatst zijn, voor 4 mei 2022 te documenteren middels een nieuwe website van het Gemeente Archief Roermond is gerealiseerd.

Een Stolperstein, letterlijk vertaald struikelsteen, is een speciale straatsteen als persoonlijke herinnering aan de Jodenvervolging door het Naziregime in de Tweede Wereldoorlog. De bovenkant van deze speciale stenen zijn afgedekt met een bronzen plaatje met de naam en levensdata van de slachtoffers. Zij worden geplaatst in de stoep voor de woning waar de personen woonden voordat zij afgevoerd werden naar diverse kampen in Europa om daar op vreselijke wijze vermoord te worden. De Stolpersteine zijn een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig (1937). Vanaf 1993 zijn deze stenen in steeds meer Europese steden te vinden en zijn allemaal op dezelfde manier uitgevoerd.

Op het (nieuwe) Joodse deel van het Oude Kerkhof herinneren sommige grafstenen wel aan de namen die ook op de diverse Stolpersteine staan. Uiteraard liggen geen van deze slachtoffers hier omdat zij niet terugkeerden. Voorouders waren hier vaak al eerder begraven en uiteraard ook een enkel nageslacht. Sommige namen van de niet teruggekeerde Joodse mensen zijn nadien op de matseva’s, de Joodse aanduiding van grafsteen, geplaatst ter herinnering. Op de binnenplaats van de Joodse Synagoge zijn alle namen van de Roermondse Joodse slachtoffers op een gedenksteen te lezen.

In samenwerking met Jac Lemmens en Gerard van der Garden van het Gemeente Archief hebben Hein van der Bruggen, onlangs gepromoveerd op de geschiedenis van Joods Roermond, en John Vaessen, onderzoeker en schrijver van ons prachtige boek “Dood maar niet vergeten”, al deze namen op deze Stolpersteine voorzien van achtergrondinformatie. Het resultaat is bijeengebracht op de nieuwe website. Overzichtelijk gerubriceerd zowel op naam alsook op adres. In de toekomst zal het ook mogelijk zijn om een speciale “themarondleiding” te boeken. Hier wordt momenteel hard aan gewerkt.

Link naar de website

Foto’s gemeente Archief Roermond

Leo Baer, zijn vrouw Flora Salomon en hun zoon Rolf Helmut Baer woonden in de Dr. Leursstraat 8. In 1943 werd Flora Baer-Salomon voor de bevalling van haar 2e zoon Ruben Sally Hendrik opgenomen in het Laurentiusziekenhuis in Roermond. Tijdens een razia werden vader en zoon Baer gearresteerd, afgevoerd en vermoord. Ruben Baer overleed na de bevalling, slechts enkele dagen oud. Hij ligt begraven op het Joodse deel van de begraafplaats.
Met medewerking van het ziekenhuispersoneel heeft Flora vervolgens kunnen onderduiken maar werd later alsnog, na verraad, opgepakt. Ze heeft de oorlog overleefd en emigreerde naar de Verenigde Staten.

Na 2 jaar dat deze rondleiding niet door kon gaan organiseert de Stichting Oude Kerkhof op Zondag 1 mei de jaarlijkse WO II rondleiding op het Oude Kerkhof te Roermond, waarbij diverse locaties en laatste rustplaatsen van gesneuvelde geallieerden, verzetslieden en (burger)oorlogsslachtoffers bezocht zullen worden. De start is om 13.00 uur met een korte voorbeschouwing in zaal ‘Aad Remunj’, Herkenbosscherweg 10, schuin tegenover de begraafplaats.

De rondleiding, die verzorgd wordt door gidsen van de stichting, voert de bezoeker onder meer langs graven van diverse oorlogsslachtoffers uit Roermond en de laatste rustplaatsen van een aantal verzetsstrijders. Er zal ook stilgestaan worden bij het nog relatief jonge monument waar de veertien met Kerstmis 1944 gefusilleerde Roermondenaren begraven geweest zijn, evenals de slachtoffers die zijn omgekomen ten gevolge van de bombardementen in oktober en november 1944.

Aandacht zal er eveneens zijn voor de grafjes van kinderen die ten gevolge van de evacuatie, begin 1945, overleden. De plek waar 160 gesneuvelde Duitse militairen hun voorlopige rustplaats gekregen hebben (het ‘Pruusseböske’) zal eveneens bezocht worden. Bij de eregraven van Britse en Canadese vliegtuigbemanningsleden zal verteld worden over het neerstorten van hun machines.

Tenslotte is er ook aandacht voor de nieuwe joodse begraafplaats. Totaal 85 joodse inwoners van Roermond zijn ten gevolge van de Holocaust naar concentratiekampen getransporteerd. Vele namen op de grafstenen herinneren aan familieleden die na hun deportatie niet meer zijn teruggekeerd.

Deelname aan deze éénmalige jaarlijkse themarondleiding die twee uur zal duren, bedraagt vier euro per persoon. De wandeling is minder geschikt voor jonge kinderen. Vooraf aanmelden is niet nodig, tijdig aanwezig zijn is aan te bevelen.